โพรไบโอติกส์, พรีไบโอติกส์, ซินไบโอติกส์ และโพสไบโอติกส์ ความสำคัญของโพรไบโอติกส์ (probiotics) พรีไบโอติกส์ (prebiotics) ซินไบโอติกส์ (synbiotics) และโพสไบโอติกส์ (postbiotics)

โพรไบโอติกส์ (Probiotics) เป็นจุลินทรีย์ขนาดเล็กซึ่งจัดเป็นกลุ่มจุลินทรีย์ชนิดดี สามารถพบได้ในอาหาร เช่น นมเปรี้ยว โยเกิร์ต กิมจิ มิโสะ อาหารหมักดอง เป็นต้น ผู้เชี่ยวชาญด้านทางเดินอาหาร ให้คำจำกัดความว่า โพรไบโอติกส์ คือ “จุลินทรีย์ที่มีชีวิต เมื่อรับประทานเข้าไปแล้วจะทำให้สุขภาพดีในภาวะต่างๆ ซึ่งมีงานวิจัยทั้งในเรื่องการส่งเสริมระบบทางเดินอาหารให้ทำงานได้เป็นปกติ การลดระดับคอเลสเตอรอล ลดระดับความดันโลหิต การลดติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร ปรับเปลี่ยนการทำงานของภูมิคุ้มกันในร่างกาย สร้างสารเมตาบอไลท์ที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย โดยเป็นจุลินทรีย์ที่มีคุณสมบัติทนต่อกรดและด่าง สามารถจับที่บริเวณผิวของเยื่อบุลำไส้แล้วผลิตสารต่อต้านหรือกำจัดเชื้อจุลินทรีย์ชนิดอื่นๆ รวมถึงก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพได้”

พรีไบโอติกส์ (Prebiotics) คืออาหารชนิดหนึ่ง เป็นสิ่งไม่มีชีวิต ซึ่งร่างกายไม่สามารถย่อยและดูดซึมได้ที่ลำไส้เล็ก อาหารเหล่านี้จึงสามารถเข้าสู่ลำไส้ใหญ่ได้ในรูปไม่เปลี่ยนแปลง และจะถูกย่อยสลายโดยแบคทีเรียโพรไบโอติกส์ ทำให้กระตุ้นการเจริญเติบโตและการทำงานของแบคทีเรีย พบได้ในหัวหอม กระเทียม ถั่วเหลือง ถั่วแดง ไฟเบอร์ในผักและผลไม้ต่าง ๆ เป็นต้น กล่าวง่ายๆ ก็คือ พรีไบโอติกส์เป็นอาหารของโพรไบโอติกส์นั่นเอง ดังนั้นหากรับประทานอาหารพวกพรีไบโอติกส์ก็จะช่วยส่งเสริมฤทธิ์โพรไบโอติกส์ได้ดียิ่งขึ้น

พรีไบโอติกส์ ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของโพรไบโอติกให้เพิ่มจำนวนมากขึ้น เป็นเส้นใยอาหารที่มีประโยชน์ ช่วยในการลดระดับไขมันน้ำตาลในเลือด มีผลทำให้เพิ่มความรู้สึกอิ่ม ยับยั้งการบริโภคอาหาร ลดมวลไขมันและน้ำหนักตัว ป้องกันฟันผุ ช่วยดูดซึมแร่ธาตุบางชนิดอย่างเช่น แมกนีเซียม แคลเซียม เป็นต้น

ซินไบโอติก คือการรวมโพรไบโอติกและพรีไบโอติกเข้าด้วยกัน เรียกไว้ว่า มีทั้งเชื้อที่ดีและอาหารของเชื้อที่ดีพร้อมใช้ ทำให้เป็นทางเลือกที่สะดวกขึ้นของผู้บริโภค

โพสต์ไบโอติก คือ ผลผลิตที่ได้จากการหมักของแบคทีเรียกลุ่ม โพรไบโอติกส์ โดยเกิดจาการที่โพรไบโอติกส์ไปพบกับอาหารกลุ่มกลุ่มไฟเบอร์ อย่างพรีไบโอติกส์ ทำให้เกิดการหมักและได้ผลิตสารสำคัญออกมาที่เรียกว่า โพสต์ไบโอติกส์ โดยกลุ่มจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่ในลำไส้โดยธรรมชาติแล้วจะปล่อยสาร โพสต์ไบโอติกส์ ซึ่งช่วยทำหน้าที่ให้ระบบลำไส้ของเราทำงานเป็นปกติ จุลินทรีย์ดีๆ สร้างขึ้นมามี หลายชนิดไม่ว่าเป็น กรดไขมันสายสั้น เปปไทด์ มูโคเปปไทด์ (Mucopeptides) เทโคอิค แอซิด (Teichoic acid) เป็นต้น การสกัดออกมาแล้วรับประทานโดยตรงเลยนั้น ช่วยตัดปัญหาเรื่องของความสามารถในอยู่รอดการเชื้อดีๆ หรือเหมาะสำหรับบางคนที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อง่าย ช่วยส่งเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้ เด็กเล็ก เด็กที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ช่วยลดการอักเสบ เช่น การอักเสบที่เกิดการรับประทานกลูเตน เป็นต้น